Zachodnia część Roztocza zbudowana jest z lessów, drobnoziarnistych ziaren skalnych. Podatne na niszczenie przez wodę utworzyły z czasem gęstą sieć malowniczych i stromościennych wąwozów. Środkowe Roztocze to kraina położona na utworach wapiennych, porośnięta niemal w całości lasem. Jest najlepiej zagospodarowana pod względem turystycznym. Wschodnia część należy do najmniej zagospodarowanej. Są tu najwyższe wzniesienia Roztocza: Wielki Dział i Krągły Goraj (395 m n.p.m.).
Miłośnicy przyrody odpoczywać mogą wśród pięknych lasów bukowych i jodłowych. Oglądać będą rzadko spotykane rosiczki owadożerne oraz kilkanaście odmian storczyków. Ozdobą i symbolem Roztoczańskiego Parku Narodowego jest konik polski, którego można zobaczyć na własne oczy nad brzegiem stawu Echo lub we Floriance.
Niezwykłą atrakcją przyrodniczą są „Szumy nad Tanwią”, czyli roztoczańskie wodospady. W rezerwacie tym ze skalistych progów spływają kaskadami spiętrzone wody. Równie piękne spienione wody odnajdziemy w rezerwacie „Czartowe Pole” na rzece Sopot. Nieopodal stoją ruiny starej papierni, której ściany porasta rzadki gatunek paproci.
Ziemie Roztoczańskie mają ciekawą historię. Świadczą o niej pałace, dworki, kościoły, kapliczki, kopce, kurhany, cmentarzyska.. Dawniej mieszkało tu plemię Gotów. Miejscem związanym z nimi jest Masłomęcz. W Ślipczach warto poświęcić kilka chwil, aby zobaczyć Bug, który tworzy malowniczy przełom wśród kredowych wzniesień. Znajdują się tu też tajemnicze kurhany. Największy z nich nazywany jest "mogiłą Chrobrego". Podobno miejscem związanym z kijowską wyprawą naszego władcy jest pobliski Królewski Kąt. To bagniste obniżenie terenu porośnięte jest pięknymi łąkami i kępami drzew.
Na Roztoczu nie znajdziemy dużych miast. W pobliżu największy jest Zamość – renesansowe miasto Zamoyskich. Niezwykle ciekawa historia miasta oraz liczne zabytki przyciągają rzesze turystów. Zamość to również idealne miejsce do rozpoczęcia zwiedzania ziemi roztoczańskiej.
Tomaszów Lubelski to miasto, w którym zachował się zabytkowy układ urbanistyczny. Przebywając tu warto odnaleźć zabytkowy drewniany kościółek pw. Najświętszej Marii Panny z XVII wieku (uważany za jeden z najpiękniejszych w Polsce!).
Krasnobród to miejscowość nazywana roztoczańską Częstochową – słynie z sanktuarium maryjnego i cudownych źródełek. Znajdujący się tutaj Klasztor Dominikanów został ufundowany przez Marysieńkę Sobieską. Mieści się w nim Muzeum Sakralne oraz Muzeum Wsi Krasnobrodzkiej, w którym utworzono ciekawą ekspozycję geologiczną i etnograficzną. Krasnobród to idealna miejscowość na wypoczynek. To uzdrowisko położone w dolinie Wieprza słynie z bogatych źródeł solankowych. Ciekawym miejscem jest kapliczka „Na wodzie” pod którą znajduje się źródło o właściwościach leczniczych i mających moc przywracania miłości.. Czy faktycznie pomaga, najlepiej sprawdzić samemu.
Zwierzyniec jest miasteczkiem o jednoznacznie kojarzącej się nazwie. I faktycznie: w XVI wieku mieścił się tu zwierzyniec, w którym trzymano m.in. żubry, łosie, jelenie, dziki, wilki, rysie i tarpany. Ozdobą miejscowości jest niewielki barokowy kościółek na wyspie, uznawany też za najpiękniejszy zabytek całego Roztocza. Ciekawostką jest pomnik upamiętniający plagę szarańczy z 1859 roku – najprawdopodobniej jedyny taki na świecie. Na brzeg pobliskiego stawu Echo przychodzą żyjące na swobodzie koniki polskie (tarpany). Jest tu też piaszczysta plaża i kąpielisko, na której w pogodne dni można miło się zrelaksować.
Kto nie pamięta z dziecinnych lat, z bajek Brzechwy, miasteczka o wdzięcznej nazwie Szczebrzeszyn? Odnaleźć je można właśnie tu – na Roztoczu. To w rzeczywistości małe miasteczko, ale o bardzo długich tradycjach. Jego najpopularniejszemu mieszkańcowi – chrząszczowi wystawiono nawet pomnik! Przed wojną mieszkali tu Żydzi, do dziś zachowała się synagoga oraz kirkut. W pobliżu warto udać się do Piekiełka – plątaniny wąwozów lessowych.
Przy granicy z Ukrainą znajduje się znane uzdrowisko – Horyniec Zdrój. Odwiedzający mogą skosztować leczniczych wód siarczkowych. Sanatorium mieści się w pałacu dawnych właścicieli Horyńca. Warto zobaczyć XVIII wieczny klasztor Franciszkanów i klasycystyczny teatr dworski.
Przywołane przeze mnie miejsca, to tylko niektóre z wielu licznych atrakcji krajoznawczych Roztocza. Nie będą się też tu nudzić lubiący aktywny wypoczynek. Na amatorów sportów zimowych czekają wyciągi w Bobliwie, Krasnobrodzie, Jacni, Batorzu, Justynówce i Sułowie. Roztocze oferuje liczne szlaki dla lubiących piesze wędrówki, jazdę na rowerze i specjalne ścieżki spacerowo-dydaktyczne. Wśród tak pięknych krajobrazów każdy będzie mógł wypocząć w wymarzony sposób!






